ANW logo

Archives Network Wales

Search the collections:        Search help | Advanced search   | Browse by repository

Browse the indices: Combined(searchable) Personal names Corporate names Places Subjects

[Cymraeg]

[Home]

[New to Archives?]

[Family history]

[Admin menu]

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details

National Library of Wales
Faner, Y, archif (archive)

Reference code(s): GB 0210 FANER

Held at: National Library of Wales

Title: Archif Y Faner

Short Title: Faner, Y, archif (archive)

Creation date(s): 1986-1992

Level of description: Fonds

Extent: 0.4 metrau ciwbig (14 bocs)

Name of creator(s): Y Faner

CONTEXT

Administrative/Biographical history: Sefydlwyd Yr Amserau yn 1843 gan William Rees (Gwilym Hiraethog) a John Jones (1790-1855). Newyddiadur pythefnosol oedd Yr Amserau a oedd yn gryf o blaid hawliau anghydffurfiaeth a radicaliaeth ac a ddaeth yn boblogaidd iawn pan ddechreuodd Rees gyhoeddi'r golofn 'Llythyrau 'Rhen Ffermwr'. Yn 1859, prynwyd Yr Amserau gan Thomas Gee a'i uno gyda'i bapur ef, Baner Cymru, a sefydlwyd ddwy flynedd cyn hynny, i greu Baner ac Amserau Cymru, neu Y Faner fel y'i gelwid yn ddiweddarach. Daeth y papur i gael dylanwad cryf ar fywyd crefyddol, gwleidyddol a llenyddol Cymru trwy gydol ail hanner y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Yr oedd yn rhyddfrydol ei ogwydd ac yn amddiffyn anghydffurfiaeth yn erbyn yr Eglwys Sefydledig, yn ogystal â bod yn gefn i'r werin mewn achosion radicalaidd megis dirwest a phwnc y tir. Yn ystod ugain mlynedd cyntaf yr ugeinfed ganrif, dirywiodd y papur a hynny hyd nes daeth E. Prosser Rhys yn olygydd yn 1923. Bu ef yn olygydd ar Y Faner hyd at ei farwolaeth yn 1945. Yn 1935, prynodd Kate Robers a'i gŵr gwmni cyhoeddi Gwasg Gee, ac argraffwyd llawer o erthyglau ac adolygiadau'r awdur yn Y Faner. Gyda Gwilym R. Jones yn olygydd y papur wedi'r rhyfel a Mathonwy Hughes yn is-olygydd, 1949-1977, newidiodd y papur ei berchennog ddwywaith ac fe'i prynwyd yn 1956 gan Wasg y Sir, y Bala, oddi wrth Huw T. Edwards.
Yn ystod y 1960au a'r 1970au, dirywiodd y cylchrediad ac yr oedd y papur mewn perygl am ei fodolaeth, nes, yn 1977, gyda chymhorthdal oddi wrth Gyngor Celfyddydau Cymru, newidiwyd diwyg y papur i ffurf cylchgrawn wythnosol. Parhaodd Y Faner i chwarae rhan bwysig yng Nghymru fel un o'r ddau wythnosolyn Cymraeg â chylchrediad o tua thair mil. Daeth bygythiad arall i'r Faner pan benderfynodd Cyngor Celfyddydau Cymru yn erbyn adnewyddu grant Y Faner yn sgîl arolwg o'i nawdd i gyfnodolion. Prynwyd y papur gan Luned Meredith a'i gŵr David Meredith a wnaeth ymdrech i'w achub, dan olygyddiaeth Hafina Clwyd, ond er ymgyrchu caled, methwyd â gwneud hynny, a bu'n rhaid dirwyn Y Faner i ben yn 1992. Daeth y rhifyn olaf o'r wasg ar 17 Ebrill 1992.

CONTENT

Scope and content/abstract: Mae'r fonds yn cynnwys papurau, 1986-1992, a grynhowyd gan Luned Meredith a David Meredith fel perchnogion Y Faner, gan gynnwys gohebiaeth a datganiadau i'r wasg; erthyglau drafft a chynnyrch cyffredinol y cylchgrawn ac, yn arbennig felly, casgliad cyflawn o'r holl gynnyrch a ddefnyddiwyd wrth gysodi pob rhifyn o Chwefror 1992 hyd at y rhifyn olaf yn Ebrill 1992; ceir hefyd bapurau gweinyddol Y Faner, yn cynnwys, gohebiaeth yn ymwneud â diwedd y cylchgrawn, llyfrau nodiadau'r golygydd a chymhorthion golygyddol; rhai cofnodion ariannol, a mynegai cyffredinol i gyfranwyr ac i'r pynciau a drafodwyd ganddynt yn Y Faner, 1987-1992.
The fonds include papers, 1986-1992, collected by Luned Meredith and David Meredith as the owners of Y Faner, including correspondence and press releases; drafts of articles and general papers relating to the journal and especially a complete set of all the material used in typesetting every issue from February 1992 until the last issue in April 1992; there are also administrative papers relating to Y Faner, including correspondence concerning the end of the journal, the notebooks of the editor and editorial assistants; some financial accounts, and a general index to contributors and to the subjects discussed by them in Y Faner, 1987-1992.

ACCESS AND USE

Language/scripts of material: Cymraeg

System of arrangement: Trefnwyd y fonds yn LlGC ar sail profiant yn dair adran: llythyrau a datganiadau i'r wasg; cynnyrch rhifynnau a ffeiliau pwnc; papurau gweinyddol a mynegeion.

Conditions governing access: Disgwylir i ddarllenwyr sydd am ddefnyddio papurau diweddar yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru lofnodi'r ffurflen 'Papurau modern - gwarchod data'.

Conditions governing reproduction: Amodau hawlfraint arferol

Finding aids: Mae copi caled o'r catalog ar gael yn LlGC. Ceir mynegeion o gyfranwyr ac o'r pynciau a ymdriniwyd â hwynt yn R2, a cheir rhestri bras o gynnwys rhifynnau unigol yn N2.

ARCHIVAL INFORMATION

Appraisal, destruction and scheduling information: Mae'r fonds wedi ei gwerthuso: gweler y manylion yn y disgrifiadau lefel cyfres.

Accruals: Disgwylir rhagor o bapurau.

Archival history:

Immediate source of acquisition: Rhodd gan Mrs Luned Meredith a Mr David Meredith, Llanuwchllyn, Gorffennaf 2000.

ALLIED MATERIALS

Related material: Mae saith bocs (0.200 metrau ciwbig) o ffotograffau wedi eu trosglwyddo i Uned Casgliadau Arbennig, LLGC (0200203765). Hefyd, ceir ychwaneg o ddeunydd yn ymwneud â'r Faner yn LLGC, gan gynnwys Papurau Mathonwy Hughes B/1-2, [1949]-1992; Papurau Huw T. Edwards; Papurau Kate Roberts; Cofnodion Gee Printing Co.; yn ogystal â Phapurau Cyngor Celfyddydau Cymru.

DESCRIPTION NOTES

Note: Crëwyd yr holl deitlau ar sail cynnwys yr archif oni nodir yn wahanol.

Archivist's note: Lluniwyd gan Ifan Prys.
Defnyddiwyd y ffynonellau canlynol wrth lunio'r catalog: Cydymaith i lenyddiaeth Gymraeg (Caerdydd, 1997).

Rules or conventions: Wrth lunio y disgrifiad hwn dilynwyd canllawiau LLGC a seiliwyd ar ISAD(G) Ail Argraffiad; rheolau AACR2; ac LCSH.

Date(s) of descriptions: Mai 2002


INDEX ENTRIES
Subjects
Publishers and publishing | Wales
Welsh periodicals

Personal names
Meredith , David , 1941-
Meredith , Luned , 1942-

Corporate names

Places

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details