ANW logo

Archives Network Wales

Search the collections:        Search help | Advanced search   | Browse by repository

Browse the indices: Combined(searchable) Personal names Corporate names Places Subjects

[Cymraeg]

[Home]

[New to Archives?]

[Family history]

[Admin menu]

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details

National Library of Wales
Tomos, Angharad, papurau (papers)

Reference code(s): GB 0210 ATOMOS

Held at: National Library of Wales

Title: Papurau Angharad Tomos

Short Title: Tomos, Angharad, papurau (papers)

Creation date(s): 1979-1998

Level of description: Fonds

Extent: 0.063 metrau ciwbig (23 ffolder, 1 bwndel, 1 gyfrol)

Name of creator(s): Angharad Tomos

CONTEXT

Administrative/Biographical history: Mae Angharad Tomos yn ymgyrchydd iaith ac awdur toreithiog sydd wedi ysgrifennu cyfrolau ar gyfer oedolion a phlant, sgriptiau ar gyfer dramâu llwyfan ac erthyglau ar gyfer nifer o gyfnodolion ers diwedd y 1970au.
Fe'i ganwyd ym 1958 a'i magu, yn un o bump chwaer, yn Llanwnda ger Caernarfon. Ymddiddorodd mewn llenydda yn fuan iawn yn ei bywyd gan ennill medal lenyddiaeth Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd ym 1981 a 1982 tra yn yr un cyfnod yn ymroi yn ddigyfaddawd i weithgareddau Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, gan dreulio cyfnod yn gweithio iddynt a chan wynebu nifer o achosion llys, dirwyon a charchar. Treuliodd flwyddyn ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth ond ymadawodd i weithio i Gymdeithas yr Iaith cyn ailgydio yn ei haddysg uwch a graddio o Brifysgol Cymru, Bangor. Bu am gyfnod yn ddi-waith pryd y mynychodd gyrsiau celf. Gwelir ei gwaith celf a'i gwaith fel awdur yng nghyfrolau Rala Rwdins, cyfres bwysig a phoblogaidd i blant ieuainc yn cynnwys cymeriadau a drosglwyddwyd yn llwyddiannus i'r llwyfan ac i'r sgrîn. Aeth ymlaen i ennill Medal Ryddiaith yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith ym 1991 a 1997 a Gwobr Tir na n-Og ddwywaith am ei llyfrau i blant. Enillodd sawl ysgoloriaeth gan Gyngor y Celfyddydau i dreulio cyfnod yn ysgrifennu ac ar gyfer cyfnodau yn awdur preswyl. Dros y blynyddoedd datblygodd yn athrawes a darlithydd poblogaidd gan ymweld ag ysgolion a chymdeithasau ledled Cymru. Bu'n deithwraig frwd erioed, ond ers cyfarfod â'i gŵr, Ben Gregory, a phriodi ym 1999, datblygodd ei diddordeb mewn teithio ac mewn gwleidyddiaeth fyd-eang, yn arbennig y sefyllfa yn Nicaragua. Mae'r ddau bellach yn byw ym Mhen-y-groes, Gwynedd.

CONTENT

Scope and content/abstract: Mae'r fonds yn cynnwys nodiadau a drafftiau llawysgrif a theipysgrif o rai o gyfrolau a sgriptiau Angharad Tomos, 1986-1997, gan gynnwys dau ddarn sylweddol o waith anghyflawn ac anghyhoeddedig. Ceir un ffolder o'i herthyglau ar gyfer Y Faner a Tafod y Ddraig , 1979-1983, ac un ffolder yn cynnwys ei darlithoedd a'i hareithiau cyhoeddus, 1996-1998. Mae'r llawysgrifau, ar brydiau, yn cynnwys nodiadau ar y broses o greu a sylwadau rhai aelodau o'i theulu ar ei gwaith, ynghyd ag ychydig o ohebiaeth berthynol. Nid yw'r archif yn gyflawn. Gwerthwyd llawysgrifau llawer o'i llyfrau cynharaf yn arwerthiannau blynyddol Cymdeithas yr Iaith Gymraeg sy'n golygu eu bod bellach mewn dwylo preifat. Ffeiliau unigol o gyfnodau penodol sydd yma o'i herthyglau i'r wasg, a'i hareithiau a'i darlithoedd, ac un llyfr nodiadau ar gyfer cyfnod yn awdur preswyl mewn ysgolion cynradd ym Mro Dysynni. Nid yw'r archif yn cynnwys unrhyw ohebiaeth bersonol. Gall yr archif hon fod o ddiddordeb neilltuol i ysgolheigion sy'n astudio gwaith Angharad Tomos a'r mudiad iaith yng Nghymru yn chwarter olaf yr ugeinfed ganrif.
The fonds include notes and manuscript and typescript drafts of some of the books and scripts written by Angharad Tomos, 1986-1997, among them two substantial sections of an incomplete and unpublished work. There is one folder of her articles written for Y Faner and Tafod y Ddraig, 1979-1983, and there is one folder of her public lectures and speeches, 1996-1998. The manuscripts at times include notes on the process of creating and the observations of some members of her family on her work, together with a small quantity of related correspondence. The archive is not complete. The manuscripts of many of her earliest books were sold at the annual sales of Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (the Welsh Language Society) which means that they are by now in private hands. What remain are single files dating from specific periods of her articles for the press, her speeches and her articles, and one notebook kept at the time that Angharad Tomos was an author in residence in primary schools in Bro Dysynni. The archive does not contain any personal correspondence. This archive could be of particular interest to scholars who study the work of Angharad Tomos and the language movement in Wales during the last quarter of the twentieth century.

ACCESS AND USE

Language/scripts of material: Cymraeg

System of arrangement: Trefnwyd yn bum grŵp: cyfrolau; sgriptiau; erthyglau; areithiau a nodiadau.

Conditions governing access: Disgwylir i ddarllenwyr sydd am ddefnyddio papurau diweddar yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru lofnodi'r ffurflen 'Papurau modern - gwarchod data'.

Conditions governing reproduction: Mae'r hawlfraint yn eiddo i Angharad Tomos, Pen-y-groes, Gwynedd, Ebrill 2001.

Finding aids:

ARCHIVAL INFORMATION

Accruals: Mae ychwanegiadau yn debygol.

Archival history: Cadwyd y drefn a roddwyd ar yr archif gan yr awdur cyn iddi gyrraedd y Llyfrgell.

Immediate source of acquisition: Rhodd gan Angharad Tomos, Pen-y-groes, Caernarfon, Ebrill 2001.

ALLIED MATERIALS

DESCRIPTION NOTES

Archivist's note: Lluniwyd y rhestr gan R. Arwel Jones.
Defnyddiwyd y ffynhonnell ganlynol wrth lunio'r rhestr: Cydymaith i lenyddiaeth Cymru (Caerdydd, 1997).

Rules or conventions: Wrth lunio y disgrifiad hwn dilynwyd canllawiau LLGC a seiliwyd ar ISAD(G) Ail Argraffiad; rheolau AACR2; ac LCSH

Date(s) of descriptions: Tachwedd 2001


INDEX ENTRIES
Subjects
Children's literature, Welsh
Tomos, Angharad, | 1958- | Archives
Welsh fiction | 20th century
Welsh literature | 20th century

Personal names
Tomos , Angharad , 1958-

Corporate names

Places

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details