ANW logo

Archives Network Wales

Search the collections:        Search help | Advanced search   | Browse by repository

Browse the indices: Combined(searchable) Personal names Corporate names Places Subjects

[Cymraeg]

[Home]

[New to Archives?]

[Family history]

[Admin menu]

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details

National Library of Wales
Erfyl Fychan, papurau (papers)

Reference code(s): GB 0210 ERFYCHAN

Held at: National Library of Wales

Title: Papurau Erfyl Fychan

Short Title: Erfyl Fychan, papurau (papers)

Creation date(s): 1858-1996 (crynhowyd 1924-1996)

Level of description: Fonds

Extent: 0.085 metrau ciwbig (5 bocs)

Name of creator(s): Erfyl Fychan

CONTEXT

Administrative/Biographical history: Yr oedd Robert William Jones ('Erfyl Fychan', 1899-1968) yn hanesydd, llenor, athro ac eisteddfotwr.
Fe'i ganwyd ar 1 Ionawr 1899, yn fab i Robert William Jones a'i wraig Jane ym Mhenygroes, Sir Gaernarfon. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Sir Penygroes. Bu'n gweithio fel clerc mewn siop yn Lerpwl yn 1916 a gwasanaethodd yn y ddau Ryfel Byd. Wedi gadael y fyddin ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf bu'n dilyn cwrs hyfforddi athrawon yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth. Dysgodd am ddwy flynedd yn Birmingham ac yn 1922 fe'i penodwyd yn brifathro ar Ysgol Trisant, Ceredigion, ac yn 1924 fe'i penodwyd yn brifathro Ysgol Llanerfyl. Bu'n cynnal dosbarthiadau nos ar hanes a llenyddiaeth Cymru am dros ddeng mlynedd ar hugain.
Yn 1928 derbyniodd ysgoloriaeth a roddodd y cyfle iddo astudio bywyd cymdeithasol Cymru yn y ddeunawfed ganrif gyda T. Gwynn Jones yn arolygwr iddo yn y Brifysgol yn Aberystwyth. Yn 1931 cyhoeddwyd y gwaith fel llyfr Bywyd Cymdeithasol Cymru yn y 18fed Ganrif ac ysgrifennwyd y rhagair gan T. Gwynn Jones. Enillodd ysgoloriaeth Owen-Templeman yn 1931 a bu'n astudio ym Mhrifysgol Lerpwl o dan J. Glyn Davies, ac yn 1939 dyfarnwyd MA iddo am ei draethawd 'The Wayside Entertainer in Wales in the Nineteenth Century'. Yn yr un flwyddyn fe'i penodwyd yn brifathro ar Ysgol Berriew Road yn Y Trallwng a bu yn y swydd honno nes iddo ymddeol yn 1961. Yn 1944 cafodd ei ethol yn Gymrawd o'r Royal Historical Society.
Enillodd y wobr gyntaf am ganu Cerdd Dant yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 a daeth yn aelod o'r Orsedd yn yr un flwyddyn. Ef a sefydlodd Gymdeithas Cerdd Dant yn Y Bala yn 1934 a bu'n gyfrifol am drefnu sawl Ysgol Haf rhwng 1936 a 1939. Bu'n ysgrifennydd y Gymdeithas tan 1949 pan gafodd ei ethol yn Gofiadur yr Orsedd. Bu'n Arwyddfardd yr Orsedd hefyd ac yn 1960 fe'i penodwyd yn Drefnydd yr Arholiadau. Cafodd ei ddewis yn Dderwydd Gweinyddol Gorsedd Powys yn 1958. Cyhoeddodd gyfrol o farddoniaeth Rhigwm i'r Hogiau (Dinbych, 1949).
Cyfrannodd sawl rhaglen i wasanaeth ysgolion y BBC yng Nghymru a sawl erthygl i Allwedd y Tannau , Y Ford Gron , Powysland Collections a Journal of the Gypsy Lore Society .
Priododd Gwendolen (Gwenno) Jones yn 1929 a ganwyd dau fab iddynt, Geraint James Vaughan-Jones ac Elidir ap Robert Jones. Bu farw ym Mynytho ar 7 Ionawr 1968 ac fe'i claddwyd ym Mhenygroes.

CONTENT

Scope and content/abstract: Papurau Erfyl Fychan, 1858-1996, gan gynnwys llythyrau a anfonwyd ato, rhai oddi wrth ei gyd-aelodau yn yr Orsedd, copi o'i draethawd MA, 1939, sgriptiau radio, llyfr 'testimonials' John Roberts ('Telynor Cymru') a chyfrolau eraill yn cynnwys adysgrifau a ddaeth i'w feddiant, ynghyd â phapurau ei fab Geraint Vaughan-Jones.
Papers of Erfyl Fychan, 1858-1996, including his letters, some from fellow members in the Gorsedd, a copy of his MA thesis, 1939, radio scripts, testimonial book of John Roberts ('Telynor Cymru') and other volumes containing transcripts, together with the papers of his son Geraint Vaughan-Jones.

ACCESS AND USE

Language/scripts of material: Cymraeg a Saesneg oni noder yn wahanol

System of arrangement: Trefnwyd ar sail profiant yn LlGC yn bum cyfres: gohebiaeth gyffredinol, traethawd MA, Yr Eisteddfod Genedlaethol, 'Telynor Cymru', llyfrau nodiadau ac adysgrifau; ynghyd â phum ffeil: sgriptiau radio, Efrydiau Allanol, 'Hen faledau 1780-1890', deunydd printiedig a thorion o'r wasg.

Conditions governing access: Disgwylir i ddarllenwyr sydd am ddefnyddio papurau diweddar yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru lofnodi'r ffurflen 'Papurau modern - gwarchod data'.

Conditions governing reproduction: Amodau hawlfraint arferol.

Finding aids: Ceir copi caled o'r rhestr hon yn LlGC.

ARCHIVAL INFORMATION

Appraisal, destruction and scheduling information: Cadwyd y papurau i gyd.

Accruals: Ni ddisgwylir ychwanegiadau.

Archival history:

Immediate source of acquisition: Adneuwyd y grŵp cyntaf o bapurau Erfyl Fychan ym mis Ebrill 1965, ynghyd â chofnodion plwyfol Llanerfyl ym mis Chwefror 1966. Ym mis Mehefin 2001 derbyniwyd papurau ychwanegol Erfyl Fychan fel rhodd gan ei fab y Parchedig Ganon Geraint Vaughan-Jones. Cytunodd hefyd i drosi'n rhodd y papurau a roddwyd ar adnau i'r Llyfrgell gan ei dad. Derbyniwyd pedair cyfrol ychwanegol ym mis Medi 2003 trwy law Marian Delyth yn rhan o gymynrodd o lyfrau y diweddar Barchedig Ganon Geraint Vaughan-Jones.

ALLIED MATERIALS

Related material: Ceir ach y sipsiwn Cymreig a luniwyd gan Erfyl Fychan, 1933-1939, yn NLW Rolls 136. Yn bocs 28 o'r cofnodion a gasglwyd gan y Powysland Club mae cais Erfyl Fychan, 1942, am swydd Cyfarwyddwr Addysg Sir Feirionnydd. Mae cofnodion plwyfol Llanerfyl, 1681-1838, ymhlith Archifau'r Eglwys yng Nghymru yn LlGC. Mae ffotograffau o Erfyl Fychan yn LlGC Casgliadau Arbennig. Gweler hefyd ddisgrifiadau lefel ffeil.

DESCRIPTION NOTES

Note: Mae dyddiad olaf y creu yn ddiweddarach nag oes Erfyl Fychan oherwydd ceir papurau ei fab Geraint Vaughan-Jones hefyd. Crewyd y teitlau ar sail cynnwys y papurau. Rhoddwyd y teitlau gwreiddiol mewn dyfynodau.

Archivist's note: Lluniwyd y rhestr gan Ann Francis Evans.
Defnyddiwyd y ffynonellau canlynol wrth lunio'r rhestr: The Dictionary of Welsh Biography, 1941-1970 (Llundain, 2001); Y Bywgraffiadur Cymreig, 1951-1970 (Llundain, 1997); Geraint a Zonia Bowen, Hanes Gorsedd y Beirdd ([Felindre, Abertawe], 1991); ac eitemau yn yr archif.

Rules or conventions: Wrth lunio y disgrifiad hwn dilynwyd canllawiau LlGC a seiliwyd ar ISAD(G) Ail Argraffiad; rheolau AACR2; ac LCSH.

Date(s) of descriptions: Gorffennaf 2004


INDEX ENTRIES
Subjects
Erfyl Fychan, | 1899-1968 | Archives
Welsh literature | 20th century

Personal names
Erfyl Fychan , 1899-1968
Vaughan-Jones , Geraint , 1929-

Corporate names

Places

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details