ANW logo

Archives Network Wales

Search the collections:        Search help | Advanced search   | Browse by repository

Browse the indices: Combined(searchable) Personal names Corporate names Places Subjects

[Cymraeg]

[Home]

[New to Archives?]

[Family history]

[Admin menu]

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details

National Library of Wales
Crwys, papurau (papers)

Reference code(s): GB 0210 CRWYS

Held at: National Library of Wales

Title: Papurau Crwys

Short Title: Crwys, papurau (papers)

Creation date(s): 1863-1967

Level of description: Fonds

Extent: 0.065 metrau ciwbig (5 bocs)

Name of creator(s): Crwys

CONTEXT

Administrative/Biographical history: Yr oedd Crwys (1875-1968) yn fardd, gweinidog ac yn Archdderwydd Cymru, 1939-1946. Dywedir ei fod 'yn un o'r beirdd mwyaf cynhyrchiol yng Nghymru yn ystod blynyddoedd cynnar y ganrif'.
Ganwyd William Williams ar 4 Ionawr 1875 yng Nghraig-cefn-parc, Clydach, Sir Forgannwg, yn fab i John a Margaret Williams. Yn ddiweddarach mabwysiadodd yr enw barddol 'Crwys' ar ôl ei bentref genedigol pan ddechreuodd gystadlu. Yr oedd ei dad yn grydd ac am rai blynyddoedd bu Crwys hefyd yn gweithio fel crydd. Yr oedd John Williams ('Ap Llywelyn'), ewythr Crwys, yn gweithio yr un gweithdy â thad Crwys a bu'n ddylanwad mawr ar Crwys fel bardd ifanc. Yn ddiweddarach fe'i dylanwadwyd gan Syr John Morris-Jones. Newidiodd ei yrfa i fod yn weinidog gan ddechrau pregethu yn Eglwys Pant-y-crwys, Craig-cefn-parc, a mynychodd Ysgol Watcyn Wyn yn Rhydaman am ddwy flynedd cyn mynd i Goleg Bala-Bangor yn 1894. Yn 1898 fe'i ordeiniwyd yn weinidog ar Eglwys Rehoboth ym Mryn-mawr, Sir Frycheiniog, a bu yno am un mlynedd ar bymtheg. Ysgrifennodd A brief history of Rehoboth Congregational Church, Brynmawr, from 1643 to 1927 yn 1927.
Priododd Grace Harriet Jones, cyd-fyfyriwr iddo ym Mangor yn 1898. Ganwyd dau fab a dwy ferch iddynt. Bu'n weithgar iawn gyda gweithgareddau'r Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd maith ac ef oedd enillydd y goron yn 1910 am ei bryddest ar 'Ednyfed Fychan', 'Gwerin Cymru' yn 1911 a 'Morgan Llwyd o Wynedd' yn 1919. Yn 1913 enillodd goron a gwobr sylweddol o arian am bryddest i 'Abraham Lincoln' yn San Ffransisco. Cyhoeddodd bedair cyfrol o gerddi. Derbyniodd radd MA er anrhydedd yn 1946 am ei gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg.
Yn 1914 derbyniodd wahoddiad i olynu Dr Cynddylan Jones fel asiant Cymdeithas y Beiblau yn Ne Cymru a symudodd y teulu i Abertawe i fyw. Arhosodd yn y swydd tan iddo ymddeol yn 1940. Bu farw 13 Ionawr 1968 a chafodd ei gladdu ym mynwent Pant-y-crwys.

CONTENT

Scope and content/abstract: Papurau W. Crwys Williams, 1863-1967, yn cynnwys llythyrau, llyfrau nodiadau yn cynnwys cerddi, pryddestau a gyflwynwyd ar gyfer cystadleuaeth y goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol, sgriptiau, pregethau, copi teipysgrif o'i ewyllys, 22 Rhagfyr 1958, a fersiwn diweddarach, 15 Medi 1964. Ceir papurau hefyd, 1873-1891, yn perthyn i'w dad-yng-nghyfraith y Parchedig Robert Charles Jones (1847-1925), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a fu'n genhadwr yn Chile, 1874-1878.
Papers of W. Crwys Williams, 1863-1967, comprising letters, notebooks including poems, poems in free metre entered in competitions for the crown in National Eisteddfodau, scripts, sermons, typescript copy of his will, 22 December 1958, and an updated version, 15 September 1964. Also included are papers belonging to his father-in-law the Rev. Robert Charles Jones (1847-1925), Calvinistic Methodist minister who was a missionary in Chile, 1874-1878.

ACCESS AND USE

Language/scripts of material: Cymraeg , peth Saesneg (gweler disgrifiadau lefel ffeil)

System of arrangement: Trefnwyd y papurau a dderbyniwyd cyn 2002 yn ôl y grwpiau derbyn, a mathau o ddeunydd o fewn y grwpiau hynny. Trefnwyd y papurau a brynwyd yn 2002 ac a ddisgrifir yma yn LlGC yn saith ffeil yn ôl pwnc : llythyrau, cerddi, pregethau, adysgrifau, rhyddiaith, llyfr lloffion a phapurau amrywiol. Trefn wreiddiol o fewn y ffeiliau. Mae'r rhifau yn dilyn ymlaen o'r rhif olaf a ddefnyddiwyd.

Conditions governing access: Disgwylir i ddarllenwyr sydd am ddefnyddio papurau diweddar yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru lofnodi'r ffurflen 'Papurau modern - gwarchod data'.

Conditions governing reproduction: Amodau hawlfraint arferol.

Finding aids:

ARCHIVAL INFORMATION

Appraisal, destruction and scheduling information: Cadwyd y cyfan o bapurau Crwys.

Accruals: Mae ychwanegiadau yn annhebygol.

Archival history:

Immediate source of acquisition: Rhoddwyd y grŵp cyntaf gan Mrs Margaret Crwys Morgan, merch Crwys, yn Ebrill 1982, yr ail grŵp gan Hywel Wyn Jones yn Awst 1990, y trydydd a'r pedwerydd grŵp gan y Parch. W. Rhys Nicholas yn Medi 1990 a Mawrth 1992, a chan David Walters yn 1997. Prynwyd grŵp 2002 yn arwerthiant Cymreig Bonhams (Lot 125), 11 Medi 2002.

ALLIED MATERIALS

Related material: Ceir blodeugerdd o gerddi gan Crwys ar gyfer eu hadrodd yn Llawysgrif LlGC 21234C a cheir nodyn bywgraffyddol ganddo, 1963, yn Llawysgrif LlGC 22036D. Ceir dwy o'i bryddestau buddugol 'Ednyfed Fychan' (Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910/10) a 'Gwerin Cymru' (Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerfyrddin 1911/2) yn Archif yr Eisteddfod Genedlaethol yn LlGC a nifer fawr o'i feirniadaethau hefyd. Gwelir poblogrwydd Crwys fel beirniad mewn eisteddfodau lleol yn ei sylwadau ar bryddestau Amanwy ymhlith papurau'r olaf yn LlGC. Gweler hefyd ddisgrifiadau lefel ffeil.

DESCRIPTION NOTES

Note: Y mae'r dyddiad creu cynharaf yn gynt na blwyddyn geni Crwys oherwydd ceir papurau ei dad-yng-nghyfraith y Parchedig Robert Charles Jones, 1873-1891, a grynhowyd ganddo.

Archivist's note: Lluniwyd y rhestr gan Ann Francis Evans.
Defnyddiwyd y ffynonellau canlynol wrth lunio'r rhestr: W. Rhys Nicholas, Crwys y Rhamantydd (Llys yr Eisteddfod Genedlaethol, 1990); Y Bywgraffiadur Cymreig, 1951-1970 (Llundain, 1997); Geraint a Zonia Bowen, Hanes Gorsedd y Beirdd ([Felindre, Abertawe], 1991); a thraethawd MA (Prifysgol Abertawe) Garry Nicholas, 'Crwys-astudiaeth o'i gerddi a'i gysylltiadau llenyddol'.

Rules or conventions: Wrth lunio y disgrifiad hwn dilynwyd canllawiau LlGC a seiliwyd ar ISAD(G) Ail Argraffiad; rheolau AACR2; ac LCSH.

Date(s) of descriptions: Prior to 23-0-2006


INDEX ENTRIES
Subjects
Crwys, | 1875-1968 | Archives
Jones, Robert Charles, | 1847-1925 | Archives
Welsh literature | 20th century

Personal names
Crwys , 1875-1968
Jones , Robert Charles , 1847-1925

Corporate names

Places

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details