ANW logo

Archives Network Wales

Search the collections:        Search help | Advanced search   | Browse by repository

Browse the indices: Combined(searchable) Personal names Corporate names Places Subjects

[Cymraeg]

[Home]

[New to Archives?]

[Family history]

[Admin menu]

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details

National Library of Wales
Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, archif

Reference code(s): GB 0210 CYMAEG

Held at: National Library of Wales

Title: Archif Cymdeithas yr Iaith Gymraeg

Short Title: Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, archif

Creation date(s): 1967-1998

Level of description: Fonds

Extent: 2.762 metrau ciwbig (113 bocs)

Name of creator(s): Cymdeithas yr Iaith Gymraeg

CONTEXT

Administrative/Biographical history: Sefydlwyd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn 1962 i hyrwyddo defnydd o'r iaith Gymraeg, gan ymgyrchu dros ddefnydd ohoni gan gyrff cyhoeddus, busnesau, a'r cyfryngau. Mae iddi hanes maith o lobio, a chynnal gwrthdystiadau a phrotestiadau cyhoeddus. Trefnwyd y Gymdeithas yn chwe rhanbarth a chelloedd lleol, dan arolygiaeth y Senedd. Cynhaliai cyfarfod hyfforddi blynyddol (Ysgolion Pasg) ac yr oedd 'Grŵp y Dysgwyr' yn adran ar wahân i ddysgwyr. Bu'r Gymdeithas yn ymgyrchu yn helaeth dros y blynyddoedd dros arwyddion ffyrdd yn y Gymraeg, cydnabyddiaeth gyfreithiol i'r iaith Gymraeg, addysg trwy gyfrwng y Gymraeg, a chreu sianel deledu Cymraeg.

CONTENT

Scope and content/abstract: Mae'r archif yn cynnwys: pamffledi, cylchlythyron etc., amrywiol; dwy gyfrol o gofnodion cyfarfodydd Pwyllgor Canolog (1967-70) a Senedd (1970-Ionawr 1975) Cymdeithas yr Iaith Gymraeg a rhai y cyfarfodydd cyffredinol blynyddol; cofnodion y Senedd,1974-1981 ac adroddiadau gan wahanol grwpiau o'r Gymdeithas, 1976-1981; papurau gweinyddol,1970-1981, yn cynnwys copïau o benderfyniadau a gyflwynwyd yng nghyfarfodydd cyffredinol y Gymdeithas a deunydd printiedig; papurau yn ymwneud â Grŵp y Dysgwyr, 1974-1985; papurau yn ymwneud â Mudiad Rhyddid yr Iaith, 1977; papurau yn ymwneud ag ymgyrchoedd y bu'r Gymdeithas yn eu canlyn,1970-1981, gan gynnwys yr ymgyrch dros sianel deledu Cymraeg; ffeiliau gohebiaeth,1966-1986; ffeiliau swyddfa,1971-1981; datganiadau i'r wasg etc., 1970-1990; cofnodion y Senedd,1979-1991; ffeiliau amrwiol,1975-1991; papurau yn ymwneud â darlledu, 1974-1980; ffurflenni aelodaeth, 1979-1990; papurau ynghylch y grŵp addysg, 1982-1989; papurau ynghylch tanysgrifiadau i Tafod y Ddraig, 1980-1990; llyfrau lloffion, 1965-1967, yn cynnwys papurau yn adlewyrchu ymgyrchoedd a gweithgareddau y Gymdeithas; cofnodion cyfarfodydd, 1966; atgofion am sefydlu'r Gymdeithas yn 1962 a'i datblygiad cynnar; amrywiol dorion o'r wasg; a phosteri amryfal. Y mae grŵp Mai 1996 yn cynnwys papurau, 1971-1993, yn ymwneud â gwahanol ranbarthau y Gymdeithas a phapurau,1984-1993, yn ymwneud â'i chynghorau, cyfarfodydd seneddol etc. Y mae'r grŵp mawr o gofnodion a dderbyniwyd ym mis Gorffennaf 1998 a mis Ionawr 1999 yn cynnwys y canlynol: llyfrau lloffion,1971-1996,yn cynnwys torion o'r wasg yn disgrifio ymgyrchoedd a gweithgareddau y Gymdeithas a bywyd gwleidyddol Cymru; papurau yn ymwneud ag Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd a'r Eisteddfod Genedlaethol, 1986-1994, gohebiaeth oddi wrth y Swyddfa Ganolog,1988-1997; papurau ynglŷn â chelloedd a rhanbarthau y Gymdeithas, 1977-1996; papurau gweinyddol, 1977-1998, yn cynnwys dyddiaduron swyddfa, rhestrau aelodaeth, papurau yn perthyn i wahanol swyddogion y Gymdeithas, papurau ynglŷn â grŵp addysg y Gymdeithas, deunydd yn deillio o lawer o ymgyrchoedd y Gymdeithas, papurau ynglŷn â chyrsiau ar gyfer dysgwyr, papurau ynglŷn â'r Ddeddf Eiddo, a datganiadau i'r wasg = The archive comprises: miscellaneous pamphlets, circulars; etc.; two volumes of minutes of meetings of the Central Committee (1967-70) and Senate (1970-January 1975) of the Welsh Language Society and of some of the annual general meetings; minutes of the Senate, 1974-1981 and reports from various groups of the Society, 1976-1981; administrative papers, 1970-1981, including copies of resolutions presented to the general meetings of the Society and printed matter; papers concerning the Learners' Group, 1974-1985; papers concerning the Language Freedom Movement, 1977; papers concerning the campaigns pursued by the Society, 1970-1981, including the campaign for a Welsh language television channel; correspondence files, 1966-1986; office files, 1971-1981; press releases etc., 1970-1990; Senate minutes, 1979-1991; miscellaneous files, 1975-1991; papers relating to broadcasting, 1974-1980; membership forms, 1979-1990; papers concerning the education group, 1982-1989; papers concerning subscriptions to Tafod y Ddraig, 1980-1990; scrapbooks, 1965-1967, containing papers reflecting the campaigns and activities of the Society; minutes of meetings, 1966; reminiscences on the establishment of the Society in 1962 and its early development; miscellaneous press cuttings; and miscellaneous posters. The May 1996 group comprises papers, 1971-1993, relating to the various regions of the Society and papers, 1984-1993, relating to its councils, parliamentary meetings etc. The large group of records received in July 1998 and January 1999 comprise the following: scrapbooks, 1971-1996, containing press cuttings describing the campaigns and activities of the Society and Welsh political life; papers relating to the Urdd National Eisteddfod and the Welsh National Eisteddfod, 1986-1994, correspondence from the Central Office, 1988-1997; papers concerning cells and regions of the Society, 1977-1996; administrative papers, 1977-1998, including office diaries, membership lists, papers belonging to various officials of the Society, papers concerning the Society's education group, material deriving from many of the Society's campaigns, papers concerning courses for Welsh learners, papers concerning the Property Act, and press releases.

ACCESS AND USE

Language/scripts of material: Cymraeg, Saesneg.

System of arrangement: Trefnwyd yn ôl dyddiad pob adnau ac yna yn ôl pwnc o fewn pob grŵp. Cadwyd y ffeiliau gwreiddiol wrth gatalogio.

Conditions governing access: Ni chaniateir mynediad heb ganiatâd swyddogion Cymdeithas yr Iaith Gymraeg. Disgwylir i ddarllenwyr sydd am ddefnyddio papurau diweddar yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru lofnodi'r ffurflen 'Papurau modern - gwarchod data'.

Conditions governing reproduction: Amodau hawlfraint arferol.

Finding aids: Ceir copi caled o'r rhestrau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn LlGC, Mân Restri a Chrynodebau 1982, tt. 7-8; 1984, t.17; 1985, tt.3-5; 1986,11-12; 1987, tt.20-21; 1993, 17-18; 1995, 16-21; 1997, tt.25-27, a 1999, tt.25-33. Mae'r catalog hefyd ar gael ar lein. Nodwyd y ddau grŵp cynharaf yn LlGC, Adroddiad Blynyddol, 1977-78, t. 68, ac LlGC Adroddiad Blynyddol, 1978-79, t. 76.

Detailed catalogue

ARCHIVAL INFORMATION

Appraisal, destruction and scheduling information: Cadwyd yr holl gofnodion a adneuwyd i'r Llyfrgell.

Accruals: Disgwylir ychwanegiadau.

Archival history:

Immediate source of acquisition: Adneuwyd gan swyddogion Cymdeithas yr Iaith Gymraeg mewn nifer fawr o grwpiau rhwng 1978 a 1998.

ALLIED MATERIALS

Related material: Ceir papurau pellach yn LlGC, Papurau Cymdeithas yr Iaith (Rhodri Williams), Papurau Cymdeithas yr Iaith (Cell Casnewydd), a Phapurau Cymdeithas yr Iaith (Cell Ceredigion). Yn ogystal ceir nifer o bapurau'n ymwneud â Chymdeithas yr Iaith Gymraeg ym mysg Papurau Ymchwil Dylan Phillips yn y Llyfrgell Genedlaethol.

Publication note: Dylan Phillips, Trwy ddulliau chwyldro -? : hanes Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, 1962-1992 (Llandysul, 1998)

DESCRIPTION NOTES

Note: Crëwyd y teitl ar sail cynnwys yr archif.

Archivist's note: Lluniwyd gan Martin Locock, Annette Strauch a J. Graham Jones i brosiect ANW. Defnyddiwyd y ffynonellau canlynol wrth lunio'r rhestr: LlGC, Mân Restri a Chrynodebau, 1982-1999; LlGC, Adroddiad Blynyddol, 1977-78, t. 68, ac LlGC Adroddiad Blynyddol, 1978-79, t. 76; gwefan Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (cymdeithas.com), edrychwyd 23 Mai 2005.

Rules or conventions: Wrth lunio y disgrifiad hwn dilynwyd canllawiau ANW a seiliwyd ar ISAD(G) Ail Argraffiad; rheolau AACR2 and LCSH

Date(s) of descriptions: Mai 2005 a Medi 2006


INDEX ENTRIES
Subjects
Bilingualism | Wales
Broadcasting | Wales
Civil rights workers | Wales
Civil rights | Wales
Cymdeithas yr Iaith Gymraeg | Archives
Pressure groups | Wales
Welsh language | Government policy | Wales
Welsh language | Political aspects
Welsh language | Usage

Personal names

Corporate names
Cymdeithas yr Iaith Gymraeg

Places

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details