ANW logo

Archives Network Wales

Search the collections:        Search help | Advanced search   | Browse by repository

Browse the indices: Combined(searchable) Personal names Corporate names Places Subjects

[Cymraeg]

[Home]

[New to Archives?]

[Family history]

[Admin menu]

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details

National Library of Wales
Peate, Iorwerth C., papurau (papers)

Reference code(s): GB 0210 IPEATE

Held at: National Library of Wales

Title: Papurau Iorwerth C. Peate

Short Title: Peate, Iorwerth C., papurau (papers)

Creation date(s): 1826-1983

Level of description: Fonds

Extent: 0.317 metrau ciwbig (33 bocs)

Name of creator(s): Iorwerth C. Peate

CONTEXT

Administrative/Biographical history: Roedd Iorwerth Cyfeiliog Peate (1901-1982) yn ysgolhaig ac yn fardd. Fe'i ganwyd ym Mhandy Rhiwsaeson, Llanbryn-mair, Trefaldwyn, yr ail o dri phlentyn George H. ac Elizabeth Peate. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Sir Machynlleth a Phrifysgol Cymru, Aberystwyth, lle'r astudiodd dan T. Gwynn Jones a H. J. Fleure a gafodd gryn ddylanwad arno. Arbenigodd mewn Archaeoleg Geltaidd ac yn 1927 penodwyd ef yn Is-Geidwad yn Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru. Dyrchafwyd Iorwerth Peate yn Bennaeth Is-adran Diwylliant a Diwydiannau Gwerin yn 1932, a gweithiodd yn ddiflino i sefydlu amgueddfa werin yng Nghymru ar batrwm amgueddfeydd awyr-agored gwledydd Llychlyn. Gwireddwyd ei freuddwyd pan agorwyd Amgueddfa Werin Cymru yn Sain Ffagan yn 1948 a phenodwyd yntau'n Guradur cyntaf hyd ei ymddeoliad yn 1971. Roedd yn ŵr o argyhoeddiadau cryf ac un annibynnol ei farn ac ymhyfrydai yn 'nhraddodiad Llanbryn-mair' y magwyd ef ynddi, sef traddodiad anghydffurfiol, radicalaidd. Bu'n heddychwr gydol oes a chollodd ei swydd fel Curadur am gyfnod oherwydd ei safiad fel gwrthwynebydd cydwybodol yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Roedd Iorwerth Peate yn awdur toreithiog o weithiau ysgolheigaidd Cymraeg a Saesneg yn ogystal â barddoniaeth, rhyddiaith a beirniadaeth lenyddol. Ymhlith ei brif gyfraniadau ym maes diwylliant gwerin mae Y crefftwr yng Nghymru (1933), The Welsh house (1940), Diwylliant gwerin Cymru (1942), Clock and watch makers in Wales (Caerdydd, 1945), a Tradition and folk life: a Welsh view (1972). Cyhoeddodd amryw gyfrolau o ryddiaith, yn eu plith Sylfeini (1938), Syniadau (1969), a'r gweithiau hunangofiannol Rhwng dau fyd (1976), a Personau (1982); bu'n olygydd monograffau megis Hen Gapel Llanbrynmair 1739-1939 (1939), John Cowper Powys: letters 1937-54 (1974), a'r cylchgronau Dragon (1922-1923), Y ddraig goch (1926-1927), a Gwerin. An international journal of folk life (1956-1962). Ymhlith y casgliadau o farddoniaeth a gyhoeddwyd mae Y cawg aur a cherddi eraill (1928), Canu chwarter canrif (1957) sef detholiad o'i gerddi, a Cerddi diweddar (1982) wedi iddo farw. Cyfrannodd nifer helaeth o erthyglau ac adolygiadau i'r wasg, rhai ohonynt dan y ffugenw 'Gwerinwr', ac roedd yn ddarlledydd radio poblogaidd. Roedd Iorwerth Peate yn aelod o amryw bwyllgorau a bu'n Llywydd y Gymdeithas Fywyd Gwerin, Llywydd Adran H (Anthropoleg) o'r British Association for the Advancement of Science, Is-Lywydd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, un o sefydlwyr a chyn-Gadeirydd yr Academi Gymreig, ac aelod o Lys a Chyngor Eisteddfod Genedlaethol Cymru. Derbyniodd gydnabyddiaeth am ei gyfraniad ysgolheigaidd gyda'r graddau D. Litt. Celt. er anrhydedd gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon (1960), a D. Sc. (1941) a D. Litt. honoris causa (1970) gan Brifysgol Cymru. Cyflwynwyd bathodyn y Cymmrodorion iddo yn 1978 am ei waith dros Gymru, a chyfrol festschrift, Studies in folk life, gol. J. Geraint Jenkins, yn 1966. Priododd Nansi (Annie) Davies, yn 1929, a ganwyd mab iddynt, Dafydd (1936-1980). Bu farw Iorwerth C. Peate ar 19 Hydref 1982.

CONTENT

Scope and content/abstract: Papurau llenyddol, proffesiynol a phersonol Iorwerth C. Peate, 1826-1983, gan gynnwys nifer helaeth o lythyrau; papurau yn ymwneud ag amryw o'i weithiau llenyddol; papurau ynglŷn â'i yrfa broffesiynol, yn cynnwys sefydlu Amgueddfa Werin Cymru; a ffeiliau ar bynciau penodol yn ymwneud â diwylliant gwerin. Yn ogystal ceir papurau aelodau o'i deulu, yn eu plith dyddiaduron, llyfrau nodiadau, llythyrau a chyfrifon. Ceir hefyd bapurau a grynhowyd gan Iorwerth Peate a'i berthnasau.
Literary, professional and personal papers of Iorwerth C. Peate, 1826-1983, including a substantial group of letters; papers relating to various literary works by him; papers regarding his professional career, including the establishment of the Welsh Folk Museum; and files concerning specific subjects relating to folk culture. In addition, the archive contains papers pertaining to members of his family, among which are diaries, notebooks, letters and accounts. Also included are papers accumulated by Iorwerth Peate and his relatives.

ACCESS AND USE

Language/scripts of material: Cymraeg a Saesneg (gweler y disgrifiadau ar y lefelau perthnasol). Mae'r ohebiaeth yn gymysgedd o lythyrau Cymraeg a Saesneg, er ymddengys fod nifer helaethach o lythyrau Cymraeg; a'r papurau yn ymwneud a'i yrfa broffesiynol ac Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn Saesneg yn bennaf. Cymraeg yw iaith y papurau teuluol fwyaf.

System of arrangement: Trefnwyd yn LlGC yn ddau grŵp: papurau Iorwerth C. Peate a phapurau teuluol.

Conditions governing access: Disgwylir i ddarllenwyr sydd am ddefnyddio papurau diweddar yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru lofnodi'r ffurflen 'Papurau modern - gwarchod data'.

Conditions governing reproduction: Dylid cyfeirio ymholiadau ynglŷn â hawlfraint Iorwerth Peate at Mrs Eirlys Peate, Y Bont-faen, Bro Morgannwg.

Finding aids:

ARCHIVAL INFORMATION

Accruals: Ni ddisgwylir ychwanegiadau.

Archival history: Ymddengys fod rhai o'r papurau, yn cynnwys llythyrau'r 'byw', wedi eu chwynnu cyn iddynt gyrraedd LlGC (nodyn yn llaw Mr Daniel Huws).

Immediate source of acquisition: Rhodd gan Mrs Nansi Peate ac Mrs Eirlys Peate yng Ngorffennaf 1983, Awst 1985 a Mawrth 1988.

ALLIED MATERIALS

Related material: Ceir atgofion byr am nifer o enwogion gan gynnwys Iorwerth Peate ymhlith papurau Mati Rees (rhif 8) yn LlGC; ynghyd ag adysgrifau o gasetiau o atgofion am lenorion Cymraeg, yn cynnwys Iorwerth Peate, a recordiwyd gan staff Cynllun Ymchwil yr Academi Gymreig (Yr Academi Gymreig: Cynllun Ymchwil. Llenorion Cymraeg Diweddar, 19). Ceir papurau yn ymwneud â Iorwerth Peate yn NLW ex 2087; ac 'Astudiaeth feirniadol o farddoniaeth Iorwerth C. Peate' gan "Bryn y Ffydd" ymhlith papurau W. R. Jones (cyfansoddiadau anfuddugol Eisteddfod Genedlaethol Cymru, 29). Yn ogystal, cedwir 35 ffotograff o blith y casgliad (rhif derbyn: 0200409184), ffotograff du a gwyn o Iorwerth Peate, 1974 (rhif derbyn: PB9199), a blwch o negyddion gwydr (Casgliad Iorwerth Peate, rhodd 1985) yn LlGC. Ceir hefyd gopi o'r rhaglen amdano 'Gwerinwr yn ei gastell', 1982, yn Archif Genedlaethol Sgrin a Sain Cymru (UM/173/01); a gohebiaeth a phapurau yn Amgueddfa Werin Cymru (cyfrolau 1-3).

DESCRIPTION NOTES

Note: Mae'r dyddiad creu cynharaf yn gynt na blwyddyn geni Iorwerth Peate, a'r dyddiad olaf wedi iddo farw, oherwydd ceir papurau a grynhowyd ganddo ac aelodau eraill o'i deulu.

Archivist's note: Lluniwyd gan Siân Bowyer.
Defnyddiwyd y ffynonellau canlynol wrth lunio'r rhestr: Iorwerth C. Peate, Rhwng dau fyd (Dinbych, 1976); R. Alun Evans, Iorwerth Cyfeiliog Peate (Bro a bywyd: 2003); Catrin Stevens, Iorwerth C. Peate (Writers of Wales: 1986); T. Robin Chapman, Iorwerth Peate (Llên y llenor: Caernarfon, 1987); Cydymaith i lenyddiaeth Cymru, gol. M. Stephens (Caerdydd, 1997); teyrnged Trefor M. Owen, Welsh History Review, cyf. 11, (1982-1983); teyrngedau Trefor M. Owen a Thomas Parry, Barn, 1982, rhif 238; 'Iorwerth Cyfeiliog Peate' gan Bobi Jones, Barn, 1983, rhif 244; a phapurau o fewn archif Iorwerth C. Peate.

Rules or conventions: Wrth lunio'r disgrifiad hwn dilynwyd canllawiau LlGC a seiliwyd ar ISAD(G) Ail Argraffiad; rheolau AACR2; ac LCSH.

Date(s) of descriptions: Medi 2004


INDEX ENTRIES
Subjects
Folklore | Wales
Folklorists | Wales | Archives
Weekes, Philip | 1920- | Archives
Welsh literature | 20th century

Personal names
Peate , Iorwerth Cyfeiliog , 1901-1982

Corporate names

Places

List of repositories  |  List of collections at National Library of Wales  |  Repository home page  |  Contact details